Natuurlijke mechanismen voor de hydratatie van de huid

Huidhydratatie, oftewel het vochtgehalte van de huid, is van essentieel belang voor de regulering van de fysische en mechanische eigenschappen van het huidweefsel. Een verminderde hydratatie leidt tot twee verschillende aandoeningen: een droge huid en een vochtarme huid. Een droge huid gaat gepaard met een natuurlijke tekortkoming in de talgproductie, die kan verergeren door veroudering of door het gebruik van agressieve huidverzorgingsproducten. Een vochtarme huid wordt veroorzaakt door een tekort aan vocht in de beschermende barrière als gevolg van blootstelling aan de zon, barre weersomstandigheden of onvoldoende vochtinname.

Hydratatie van de opperhuid en de lederhuid

De opperhuid en de lederhuid zijn de belangrijkste huidlagen die bijdragen aan de natuurlijke hydratatie van de huid. De opperhuid bestaat uit de buitenste, niet-levende hoornlaag (SC) en de daaronder liggende levende lagen. De lederhuid is rijk aan bloedcapillairen en bestaat uit een oppervlakkige papillaire laag en een dikke, onregelmatige reticulaire laag.

Er is aangetoond dat therapeutische huidhydratatie vooral invloed heeft op de hoornlaag, die de belangrijkste barrière vormt tussen het lichaam en de omgeving. De hoornlaag is 10–15 μm dik en bestaat uit dode, afgeplatte hoorncellen die zijn ingebed in een lipidenmatrix en gevuld zijn met stijve keratinevezels, die fungeren als een mechanisch raamwerk (Figuur 1). De corneocyten worden voortdurend afgestoten en vervangen door de onderliggende lagen, wat bijdraagt aan de vernieuwing en bescherming van de huid. De lipidenmatrix, bestaande uit ceramiden, vetzuren en cholesterol, helpt vocht vast te houden. De hydrolipidenfilm op het huidoppervlak en de intercellulaire lipiden-dubbellaag spelen een rol bij het voorkomen van waterverdamping.1

Figuur 1. Opbouw en structuur van de hoornlaag

(Overgenomen uit Abdo J et al. De toegepaste anatomie van de menselijke huid: een model voor regeneratie. Wound Medicine, 2020).

De fysieke eigenschappen van de huid kunnen niet worden gegarandeerd zonder voldoende hydratatie van de stratum corneum.2,3 Een goed gehydrateerd stratum corneum wordt gekenmerkt door een verhoogde beweeglijkheid van de keratine, zwelling van de corneocyten en de aanwezigheid van intercellulaire waterige insluitsels (d.w.z. waterige vochtophopingen van verschillende grootte) in het stratum corneum.4 Figuur 2 toont zes componenten die het fysiologische hydratatiemechanisme regelen.

Uit onderzoek is gebleken dat de hydratatie van de huid een grote invloed heeft op de barrièrefunctie ervan. Een verstoorde barrièrefunctie wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van de pathofysiologie van inflammatoire huidaandoeningen en gaat gepaard met een verhoogd trans-epidermaal waterverlies naar de buitenomgeving.5

Er worden op grote schaal diverse therapeutische behandelingen toegepast om de hydratatie van de huid te verbeteren en de natuurlijke barrièrefunctie ervan te versterken. (Tabel 1)

In tegenstelling tot de opperhuid wordt de lederhuid voornamelijk gehydrateerd via interne mechanismen, waaronder interstitiële vloeistof en de componenten in de tussenruimten. Deze vloeistof wordt gevormd uit het door de capillairen stromende bloed, via het mechanisme van de transcapillaire uitwisseling. Waterbindende glycosaminoglycanen (met name hyaluronzuur) vullen de extracellulaire ruimte op en zorgen zo voor de elasticiteit en stevigheid van de huid.6

Geneo X

Het Geneo X-apparaat (Pollogen, Ltd) is een platform dat gebruikmaakt van meerdere technologieën en een veelzijdige regeneratieve aanpak biedt voor de verouderende huid (afbeelding 3).

Oxygeneo-technologie

De Oxygeneo-technologie maakt gebruik van de fysiologische mechanismen van het Bohr-effect, waarbij een verhoogde concentratie kooldioxide (CO₂) de affiniteit van hemoglobine voor zuurstof vermindert en de opname ervan in het huidweefsel bevordert.⁷ De technologie maakt gebruik van een Oxypod-tablet dat citroenzuur en natriumbicarbonaat bevat. De chemische reactie tussen deze bestanddelen zorgt voor de vorming van een grote hoeveelheid CO₂-belletjes en water op het huidoppervlak.

De schurende Oxypod-behandeling exfolieert de buitenste huidlaag, waardoor de epidermale barrière doorlaatbaar wordt voor CO₂-diffusie.8 Als reactie op de verhoogde CO₂-concentratie in de huid zorgt de microcirculatie in de huid ervoor dat er meer zuurstofrijk bloed naar de weefsels wordt getransporteerd, wat tot uiting komt in een stijging van de transcutane zuurstofdruk.9

Echografietechnologie

Het proces wordt versterkt door laagfrequente, niet-gerichte ultrasone golven. De ultrasone trillingen zorgen ervoor dat de dichtheid van de hoornlaag verder afneemt, waardoor de actieve ingrediënten uit de crème gemakkelijker worden opgenomen. De trillingen zorgen bovendien voor een licht thermisch effect en leiden tot een verbetering van de microcirculatie in de huid.

TriPollar RF

Oxygeneo wordt meestal gecombineerd met een niet-ablatieve TriPollar-radiofrequentiebehandeling (RF), waarbij warmte wordt opgewekt door gebruik te maken van de elektrische weerstand in de huidlagen. De verspreiding van

De elektrische stroom die door het huidweefsel loopt, brengt de geladen deeltjes in trilling en genereert een gelijkmatige warmte van 37 tot 42 °C in de huidlagen.

De daaruit voortvloeiende samentrekking van het bestaande collageen en de aanmaak van nieuw collageen zorgen voor een onmiddellijke huidverstrakking en een verbetering van de huidverslapping die maandenlang aanhoudt.10 Potekaev11 constateerde een aanzienlijke vermindering van statische rimpels in het gezicht en een verbeterde uniformiteit van de huidskleur bij 20 vrouwen in de leeftijd van 35 tot 65 jaar die 8 wekelijkse TriPollar-behandelingen ondergingen.

De bevindingen werden objectief onderbouwd met behulp van 3D-scans, ultrasone microtopografie en Doppler-onderzoek van de microcirculatie in de huid.

Onderzoek naar hydratatie door Oxygeneo

In recent klinisch onderzoek is de hydratatie van de gezichtshuid na Geneo X-behandelingen geëvalueerd. Bij dit onderzoek werd bij een groep gezonde vrijwilligers een combinatie van Oxygeneo, TriPollar RF en ultrasone behandelingen toegepast. Het onderzoek werd uitgevoerd in de ISO-geaccrediteerde en GMP- en GLP-gecertificeerde QACS Labs (Athene, Griekenland).

Elke deelnemer (mannen en vrouwen in de leeftijdscategorie 20-50 jaar) onderging een kuur van zes Oxygeneo- en echografiebehandelingen, één keer per week (al dan niet voorafgegaan door een TriPollar RF-behandeling) (Tabel 2). Gedurende de onderzoeksperiode onthielden de deelnemers zich van het gebruik van hydraterende cosmetische producten en agressieve reinigingsmiddelen, en vermeden zij blootstelling aan felle zon of het solarium.

De Oxygeneo-behandelingen werden uitgevoerd met behulp van een unieke reeks niet-allergene natuurlijke ingrediënten, gebundeld in behandelingssets voor hydratatie, balans, glans, revitalisering en ontgifting. De bestanddelen in de geteste Oxypods en serums vertoonden diverse natuurlijke mechanismen om een aanzienlijke hoeveelheid water aan te trekken en vast te houden in de huid (Tabel 3).

Eindpuntmetingen

De huid werd klinisch en met behulp van meetapparatuur beoordeeld bij aanvang (T0), halverwege de behandeling (T3) en twee weken na de laatste behandeling (T8). De hydratatie van de huid werd op verschillende niveaus gemeten met behulp van een meetapparaat met meerdere sondes (Courage+Khazaka electronic GmbH, Keulen, Duitsland).

1. De hydratatie van de hoornlaag werd gemeten met de Corneometer® CM 825-sonde. De Corneometer meet de capacitieve weerstand van de hoornlaag, wat een indicatie geeft van de mate van hydratatie. De capaciteit van de huid is afhankelijk van het watergehalte en verandert naarmate de hydratatie toeneemt.

2. Het vermogen van de huidbarrière om vocht vast te houden werd gemeten met de Tewameter® TM 300-sonde, die werkt op basis van diffusiemetingen. Een verzwakking van de barrière komt tot uiting in een toename van het transepidermaal vochtverlies (TEWL), veroorzaakt door ontstekings- of omgevingsfactoren. Een afname van het TEWL duidt op een versterking van de huidbarrière, die wordt gekenmerkt door een groter aantal corneocyten of een betere organisatie van de lipidenmatrix.

3. De visco-elastische eigenschappen van de huid werden gemeten met de Cutometer® MPA 580, een apparaat dat de elasticiteit van de bovenste huidlagen meet door een vacuüm toe te passen dat de huid mechanisch vervormt. De elasticiteit neemt af naarmate de huid op de diepte van de vitale epidermis uitdroogt.

De verkregen resultaten werden statistisch geanalyseerd in vergelijking met de uitgangswaarden met behulp van de t-toets.

Resultaten

Tabel 4 toont de gemiddelde waarden van de parameters voor de huidhydratatie die in de onderzoeken zijn verzameld.

The skin hydration measurements appear to be higher and significantly different at T3 and T8 compared to the baseline T0 (p<0.005). A similar increase can be seen in viscoelastic characteristics of the skin during and two weeks after the treatment course. The data also showed that TEWL measurements decreased within the study period, which indicated strengthening of the skin barrier after the treatments. (Figures 4-6)

Figuur 4. Grafische weergave van de gemiddelde huidvochtigheidsmetingen in de onderzoeken Hydrate, Balance, Illuminate, Revive en Detox, en in de onderzoeken waarbij TriPollar RF werd gecombineerd (geaggregeerde gegevens).

Uit de resultaten bleek dat de hydratatie van de huid was toegenomen na afloop van de Geneo-behandelingskuur, waarbij Oxygeneo, de met ultrageluid aangebrachte hydraterende serum en TriPollar RF-behandelingen werden gecombineerd. Deze toename hield nog twee weken na afloop van de behandelingskuur aan. Naast de objectieve metingen gaf een aanzienlijk percentage van de deelnemers aan tevreden te zijn over de onmiddellijke hydratatie van de huid na elke behandeling en over de hydratatie van de huid na afloop van de volledige behandelingskuur (de gegevens hierover zijn niet in dit rapport opgenomen). (Figuur 7)

Discussie

Elke technologie die in de Geneo X is geïntegreerd, zorgt in zekere mate voor een verbetering van de hydratatie van de huid en een gunstige stimulatie van de microcirculatie in de huid.

Mechanismen voor het verbeteren van de hydratatie van de huid

Uit onderzoeken bleek dat de huidkwaliteit aanzienlijk verbeterde na een therapeutische verhoging van het CO₂-gehalte in de opperhuid.12,13 De verbeterde hydratatie van de hoornlaag werd in verband gebracht met een afname van huiderytheem, schilfering en korstvorming. Er werd gesteld dat het therapeutische werkingsmechanisme van Oxygeneo mogelijk op vergelijkbare wijze verband houdt met de veranderingen in de hydratatie van de hoornlaag. Wij stelden dat het betreffende mechanisme waarschijnlijk een tweeledig karakter heeft (Figuur 8):

1. De huid wordt van buitenaf gehydrateerd door het water dat in overvloed vrijkomt bij de chemische reactie tussen de bestanddelen in de Oxygeneo-tablet. Doordat de tablet het huidoppervlak exfolieert, wordt het water gemakkelijk door de hoornlaag opgenomen.

2. De endogene hydratatie van de huid wordt verzorgd door de vloeibare bestanddelen van het bloed dat de dermis doorstroomt. Door de stijging van het CO₂-gehalte ontstaat er een verwijding van de bloedvaten, waardoor de hydrostatische druk in de capillairen stijgt tot een niveau waarbij vloeistof uit de capillairen weglekt, waardoor het vochtvolume in de interstitiële ruimte toeneemt.

Figuur 8. Het dubbele werkingsmechanisme van de door Oxygeneo gestimuleerde hydratatie van de huid.

De hydratatie wordt gestimuleerd door de opname van de ingrediënten van de Oxypod, die de door de peeling gecreëerde intradermale route volgen. De eerder beschreven ingrediënten verhogen het vochtgehalte, verlagen de TEWL en herstellen de huidbarrière in het algemeen. De beschermende functie wordt verder hersteld door het schurende oppervlak van de Oxypod-tablet. Peeling bevordert de celvernieuwing, waarbij de nieuwe cellen de structurele integriteit van de hoornlaag versterken door nieuwe desmosoomcohesie tot stand te brengen.14

Bovendien werd het hydraterende effect van door radiofrequentie gegenereerde warmte eerder aangetoond in het onderzoek van Kruglikov.15 De huid reageert op door RF gegenereerde warmte door activering van fibroblasten en een verhoogde concentratie van hyaluronzuur en andere glycosaminoglycanen, die bekend staan om hun vermogen om water te binden en de huid gehydrateerd te houden. Uitbreiding van de papillaire dermis als gevolg van oedeem en vasculaire congestie werd waargenomen in het onderzoek van Alvarez16 na dermale toepassing van radiofrequentie.

In een onderzoek onder 62 gezonde vrouwen die een gezichtsbehandeling met een bipolair RF-apparaat ondergingen, constateerde Palmieri¹⁷ een verbetering van het totale vochtgehalte, de elasticiteit en het herstel van de microvasculatuur. Stochaj¹⁸ toonde aan dat de hydratatie van de opperhuid bij volwassen vrouwen vier maanden na bipolaire RF-behandelingen aanhield.

Mechanismen voor het verbeteren van de microcirculatie

Skin microcirculation refers to the network of tiny blood vessels in the dermis (arterioles, venules, and capillaries) organized in two parallel plexuses with capillary loops extending perpendicularly from the superficial plexus. (Figure 9) It plays a vital role in supplying epidermis and dermis with water and nutrients. Skin blood flow is highly adaptive and quickly responds to various stimuli, like temperature changes. Additionally, it can be enhanced with Oxygeneo procedure. Trans-cutaneous diffusion of CO2 reduces tissue pH and inhibits contractility of the smooth muscles in the vessel walls. Resulting immediate vasodilatation opens nonfunctioning skin capillaries to blood flow and facilitates the capacity of hemoglobin to release O2. In the study of 12 patients, Seidel9 demonstrated statistically significant increase of transcutaneous O2 tension (TcPO2) from baseline 51.56±3.53 mmHg to 62.85±2.64 mmHg after Oxygeneo facial treatment (p<0.05).

Figuur 9. Microcirculatie in de huid (aangepast uit Zakharov et al. Physiol Meas. 2011)19

Levenberg10 heeft de doorbloeding van de huid gemeten na Oxygeneo-behandelingen bij een groep

bij 11 gezonde mannelijke en vrouwelijke proefpersonen. Beoordeeld met de laser-Doppler, nam de gemiddelde cutane microcirculatoire bloedperfusie onmiddellijk na de behandeling met 16 eenheden toe en bleef deze 15 minuten na de behandeling 10 eenheden boven de uitgangswaarde. De bijbehorende transcutane oximetrie toonde een aanhoudende toename van het zuurstofgehalte in de huid aan, van 37,8 ± 1,6 vóór de behandeling tot 73,0 ± 3,0 binnen 15 minuten na Oxygeneo.

Naast het bevorderen van een adequate zuurstofvoorziening leidt een herhaaldelijke verhoging van het CO₂-gehalte in de huid tot lokale angiogenese, oftewel de fysiologische vorming van nieuwe bloedvaten. Irie20 rapporteerde een verhoging van de plasma-concentratie van vasculaire endotheliale groeifactor en een toegenomen aantal endotheliale voorlopercellen na langdurige blootstelling van de huid aan CO₂. Uit aanvullende angiografie bleek de vorming van collaterale bloedvaten

en een toename van de capillaire dichtheid. Uit een klinisch onderzoek van Leibaschoff²¹ bleek dat de transcutane toepassing van een plaatselijk toegediend CO₂-middel leidde tot een toename van de verticale en horizontale capillaire dichtheid en tot aanzienlijke verbeteringen in de microcirculatie van de huid.

Dit effect kan nog verder worden versterkt door de warmte die wordt gegenereerd door de TriPollar RF-technologie van Geneo X. Radiofrequentie-energie zorgt voor gelijkmatige warmteafgifte op een gecontroleerde diepte in de huidlagen, wat resulteert in

de onmiddellijke huidverstrakking.22 De warmte had een ontspannend effect op de gladde spiercellen van de bloedvaten, wat leidde tot verwijding van de arteriolen in de huid en het inschakelen van capillairen.23 Uit onderzoek met Doppler-flowmetrie24 bleek dat de bloedstroom in de microcirculatie tot wel 15-20 keer zo groot was. Door de verwijding van de huidvaten en de toegenomen bloedstroom wordt de doorbloeding van de huid aangepast, waardoor er meer bloed en interstitiële vloeistof naar het huidoppervlak wordt getransporteerd.25

Bovendien ondersteunt de ultrasone straling van de Geneo X de microcirculatie door een lichte stijging van de huidtemperatuur te veroorzaken. Dit thermische effect ontstaat door de botsing van de huid met ultrasone golven, waardoor weefselwrijving ontstaat en het weefsel effectief wordt verwarmd. De warmte zorgt ervoor dat de oppervlakkige haarvaten verwijden en stimuleert de capillaire circulatie.26 De verhoogde doorbloeding komt tot uiting in de vorm van huidroodheid (afbeelding 10).

Figuur 10. Digitale microscoopbeelden (Dino-Lite Edge3.0, ANMO Electronics, Taiwan) genomen vóór (a) en 5 minuten na de Geneo X-echografiebehandeling (b) (beeldresolutie 1024x768 pixels,

(vergroting 80-150). Op de foto na de behandeling is een verwijding van de huidcapillairen te zien. De erytheemvorming van de huid nam na de behandeling toe tot 49%, gemeten aan de hand van de spectrale absorptie van hemoglobine (Mexameter MX18, Courage+Khazaka, Duitsland)

Het is zinvol om de technologieën van Geneo X te combineren met esthetische behandelingen op basis van energie

De juiste voorbereiding van de huid vóór energiebehandelingen is de beste manier om bijwerkingen te voorkomen en optimale resultaten te garanderen.

De op meerdere technologieën gebaseerde Geneo X is in staat om fysiologische processen te stimuleren, zoals het verhogen van de hydratatie van de huid, het herstellen van de huidbarrière, het verbeteren van de microcirculatie in de huid en het verhogen van de zuurstofvoorziening van het onderliggende weefsel. Daarom lijkt het zinvol om deze klinische voordelen te combineren met diverse soorten therapeutische apparaten die werken op basis van energie. Bij behandelingen gericht op cosmetische problemen kan de Geneo X worden ingezet als voorbereiding van de huid of voor het herstel van de huid na de behandeling.

Ablatieve en niet-ablatieve lasers

a) Bij lasers die gericht zijn op de chromofoor in water is de absorptie van de laserenergie evenredig aan het watergehalte in de opperhuid27,

b) Een goed gehydrateerde huid zorgt voor een groter ablatievolume en een intensievere volumetrische verdamping in vergelijking met een uitgedroogde huid28,

c) Door de huid vooraf te scrubben wordt het energieverlies als gevolg van de breking en verstrooiing van het licht in de hoornlaag verminderd29,

d) Een verhoging van de huidtemperatuur voorafgaand aan de behandeling vermindert de elektrische impedantie-eigenschappen van de huidbarrière30,

e) Door vocht vast te houden in de met laser behandelde huid treedt er een sneller herstel op van huidroodheid en een sneller functioneel herstel van de huidbarrière31,

f) Voldoende zuurstoftoevoer naar de huid is essentieel voor het genezingsproces van thermische wonden: proliferatie van fibroblasten, vorming van de collageenmatrix, wondgranulatie en re-epithelisatie.32

Intense Pulsed Light (IPL)

a) Het vooraf stimuleren van de hydratatie van de huid is een praktische oplossing voor het verlies aan huidvocht na IPL-behandeling33,

b) Oxygeneo stimuleert de intracellulaire activiteit en verbetert de voeding van de huid – dit alles om de stress te voorkomen die in de huid ontstaat door blootstelling aan intensieve lichtenergie.

c) Een gehydrateerde hoornlaag heeft een gunstige invloed op de optische eigenschappen ervan, waardoor er minder lichtverstrooiing aan het huidoppervlak plaatsvindt en er meer licht doordringt tot in de diepere huidlagen.34

Lichtdioden (LED)

a) De complementaire werking van LED en Oxygeneo draagt bij aan de regeneratie van de huid door een synergetische toename van de doorbloeding en een verhoogde productie van mitochondriaal ATP35,

b) Schadelijke synergie tussen LED en Oxygeneo op de anaërobe acnebacteriën – door een verhoogde zuurstoftoevoer naar de huid en door LED gestimuleerde beschadiging van de bacteriële celmembranen en essentiële celcomponenten.36

Gerichte ultrasone golven (HIFU, MFU)

a) Voldoende hydratatie ondersteunt het natuurlijke vermogen van de huid om collageen aan te maken, een cruciale factor voor de effectiviteit van gerichte ultrasone golven,

b) Een goed gehydrateerde huid is beter bestand tegen de warmte die tijdens de behandeling vrijkomt, waardoor het risico op irritatie of ongemak tot een minimum wordt beperkt³⁷,

c) De combinatie van HIFU en RF leidde tot een verbeterde hydratatie van de huid na de behandeling.38

Conclusie

Uit literatuuronderzoek en experimentele gegevens is gebleken dat de Geneo X-technologieën de hydratatie van de huid kunnen verbeteren en de microcirculatie in de huid kunnen stimuleren. Dit vormt de basis voor de toepassing ervan in combinatie met esthetische, op energie gebaseerde behandelingen.

Referenties

1. Chao PH, Lu HH, Hung CT, Nicoll SB, Bulinski JC. Effects of applied DC electric field on ligament fibroblast migration and wound healing. Connect Tissue Res. 2007;48(4):188-197.

2. Jennings J, Chen D, Feldman D. Transcriptional response of dermal fibroblasts in direct current electric fields. Bio-elektromagnetica. 2008;29(5):394-405.

3. Galan, Edgar & Bayat, Ardeshir. (2018). Effecten van wisselstroom elektrische stimulatie in menselijke dermale fibroblasten. MACE PGR-conferentie Universiteit van Manchester, Verenigd Koninkrijk, 26 maart 2018.

4. Lee YI, Choi S, Roh WS, Lee JH, Kim TG. Cellular Senescence and Inflammaging in the Skin Microenvironment. Int J Mol Sci. 2021;22(8):3849.

5. Campisi J. The role of cellular senescence in skin aging. J Investig Dermatol Symp Proc. 1998;3(1):1-5.

6. Bhatia-Ney 2016 Cellulaire veroudering als oorzaak van veroudering

7. Ho CY, Dreesen O. Faces of cellular senescence in skin aging. Mech Ageing Dev.021;198:111525.

8. Bourdens M, Jeanson Y, Taurand M, Juin N, Carrière A, Clément F, Casteilla L, Bulteau AL, Planat-Bénard V. Korte blootstelling aan koud atmosferisch plasma induceert senescentie in menselijke huidfibroblasten en adipose mesenchymale stromale cellen. Sci Rep. 2019 Jun 17;9(1):8671.

9. McCart EA, Thangapazham RL, Lombardini ED, Mog SR, Panganiban RAM, Dickson KM, Mansur RA, Nagy V, Kim SY, Selwyn R, Landauer MR, Darling TN, Day RM. Accelerated senescence in skin in a murine model of radiation-induced multi-organ injury. J Radiat Res. 2017 Sep 1;58(5):636-646.

10. Li G, Zhu Q, Wang B, et al. Rejuvenation of Senescent Bone Marrow Mesenchymal Stromal Cells by Pulsed Triboelectric Stimulation. Adv Sci (Weinh). 2021;8(18):e2100964.

11. Galan, Edgar & Bayat, Ardeshir. (2018). Effecten van wisselstroom elektrische stimulatie in menselijke dermale fibroblasten. MACE PGR-conferentie Universiteit van Manchester, Verenigd Koninkrijk, 26 maart 2018.

12. Ho CY, Dreesen O. Faces of cellular senescence in skin aging. Mech Ageing Dev. 2021;198:111525.

13. Wlaschek, M.; Maity, P.; Makrantonaki, E.; Scharffetter-Kochanek, K. Connective tissue and fibroblast senescence in skin aging. J. Investig. Dermatol. 2021, 141, 985-992.

14. Chao PH, Lu HH, Hung CT, Nicoll SB, Bulinski JC. Effects of applied DC electric field on ligament fibroblast migration and wound healing. Connect Tissue Res. 2007;48(4):188-197.

15.

16. Jennings J, Chen D, Feldman D. Transcriptional response of dermal fibroblasts in direct current electric fields. Bio-elektromagnetica. 2008;29(5):394-405.

17. Rouabhia M, Park H, Meng S, Derbali H, Zhang Z. Elektrische stimulatie bevordert wondgenezing door de activiteit van dermale fibroblasten te verbeteren en transdifferentiatie van myofibroblasten te stimuleren. PLoS One. 2013;8(8):e71660.

Het hydraterende effect van Geneo X op de menselijke huid